THẬT THÀ - TRUNG THỰC - LIÊM - NHẪN VÀ BIẾT ƠN

 

Cốt lõi của giáo dục đạo đức Á Đông hiện nay (Thậm chí đã trở thành văn hoá) thường thấy dạy nhiều về thật thà nhưng ít dạy về Trung thực, dạy ít thậm chí không dạy về chữ Liêm nhưng thường xuyên dạy phải biết ơn và tôn thờ chữ nhẫn. Tại sao vây ?

Vì “thật thà – nhẫn – biết ơn” dễ dạy, dễ nghe, dễ quản; còn “trung thực – liêm” thì khó dạy, khó sống và… khó cho người cầm quyền lẫn người dạy.

Xin phân tích rõ từng ý:

1. Vì sao dạy thật thà nhiều hơn trung thực?

Thật thà: dễ dạy

• Thật thà là tính cách cá nhân, có thể dạy bằng mệnh lệnh đạo đức:

“Không nói dối”, “ngoan”, “vâng lời”.

• Người thật thà ít phản biện, dễ uốn nắn, dễ quản lý.

• Không đòi hỏi người dạy phải làm gương sâu sắc.

Nói cách khác: thật thà phục vụ trật tự.

Trung thực: khó dạy

• Trung thực là phẩm chất có ý thức, gắn với:

• Dám nói sự thật

• Dám chịu trách nhiệm

• Dám đối diện sai trái (kể cả của người trên)

• Trung thực kéo theo phản biện, đặt câu hỏi:

“Điều này có đúng không?”

“Vì sao sai mà không sửa?”

Trung thực đe dọa sự giả dối có hệ thống, nên thường bị né tránh.

2. Vì sao không dạy nhiều chữ Liêm, mà hay dạy Nhẫn và Biết ơn?

Chữ Liêm – quá nguy hiểm nếu dạy thật

• Liêm không chỉ là không tham tiền, mà là:

• Không tham quyền

• Không tham danh

• Không nhận lợi ích bất chính

• Dạy chữ Liêm đòi hỏi người dạy phải liêm trước.

• Nếu học trò hiểu chữ Liêm, họ sẽ hỏi:

“Vì sao có tham nhũng?”

“Vì sao sai mà không bị xử?”

Dạy chữ Liêm là tự soi gương, rất khó.

Chữ Nhẫn – dễ dùng để ổn định

• Nhẫn giúp:

• Chịu đựng

• Cam chịu

• Không bùng nổ mâu thuẫn

• Khi nhẫn không đi kèm công lý, nó biến thành:

Nhẫn nhục – chịu thiệt – nuốt uất.

Nhẫn giữ yên mặt nước, dù đáy bùn có động.

Lòng biết ơn – con dao hai lưỡi

• Biết ơn là đức tốt, nếu đúng chỗ.

• Nhưng bị lạm dụng để:

• Trói buộc ân – nghĩa

• Ngăn phê phán

• Buộc im lặng trước sai trái

“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”

Rất đúng, nhưng không có nghĩa là phải cúi đầu trước cái sai.

3. Cốt lõi sâu xa: giáo dục phục vụ điều gì?

Nếu giáo dục phục vụ… Thì sẽ dạy nhiều

Trật tự – ổn định Thật thà, nhẫn, biết ơn

Công lý – tiến bộ Trung thực, liêm, trách nhiệm

Con người tự do Phản biện, liêm chính, lương tri

4. Kết luận ngắn gọn

• Thật thà giúp xã hội ngoan.

• Trung thực giúp xã hội đúng.

• Nhẫn giúp xã hội im.

• Liêm giúp xã hội sạch.

Một xã hội chỉ dạy nhẫn mà không dạy liêm, chỉ dạy thật thà mà không dạy trung thực, thì: hiền nhiều – đúng ít, yên bề mặt – mục bên trong.