(Từ thế kỷ XVIII đến nay)
Ba trăm năm lật mở sử nhân gian
Tư tưởng dâng lên tựa sóng ngàn
Mỗi thuyết một đường soi thế giới
Hợp thành bức họa trí tuệ nhân
I. TRIẾT HỌC
Khai sáng bừng lên ánh lý trí
Tự do, nhân quyền, phá mê sương
Voltaire, Kant mở đường tư tưởng
Rousseau đặt lại nghĩa con người
Duy vật biện chứng nhìn lịch sử
Vận động không ngừng bởi đấu tranh
Marx – Engels tìm quy luật mới
Vật chất làm nền, ý thức sinh
Hiện sinh đứng giữa đời phi lý
Hỏi “ta là ai” giữa bão đời
Tự do gánh lấy phần trách nhiệm
Sartre, Camus đối diện con người
Ngôn ngữ trở thành miền phân tích
Russell, Wittgenstein mổ chữ sâu
Biên giới tư duy nằm trong tiếng
Nói sao, nghĩ vậy, hiểu từ câu
Hậu hiện đại nghi ngờ chân lý
Phá đại tự sự vốn tôn thờ
Foucault, Derrida soi quyền lực
Sự thật phân mảnh giữa hư – mờ
II. KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Darwin mở cửa nguồn sinh mệnh
Tiến hóa âm thầm qua chọn sinh
Con người đứng chung dòng sinh học
Không tách khỏi tự nhiên vô hình
Einstein bẻ cong thời – không gian
Tương đối thay cho khối tuyệt đối
Vũ trụ vận hành không đứng yên
Ánh sáng cũng mang hồn thay đổi
Lượng tử rung lên miền vi mô
Hạt sóng mơ hồ chẳng định hình
Planck, Heisenberg, Schrödinger
Thế giới xác suất vượt logic
Big Bang khởi thủy trời đất nở
Không gian thời gian tự điểm đầu
Hỗn độn hé lộ trật tự ẩn
Hỗn mang vẫn có luật ngầm sâu
Gen học giải mã dòng sinh thể
DNA viết sẵn bản đồ người
CRISPR chạm tay vào tạo hóa
Khoa học nay sửa chính giống nòi
III. KINH TẾ
Smith thấy bàn tay vô hình động
Thị trường tự chỉnh giữa mua – cầu
Ricardo luận về lợi thế
Trao đổi toàn cầu mở nhịp sâu
Marx nhìn kinh tế qua xung đột
Giá trị lao động bị chiếm đoạt
Cấu trúc tư bản sinh bất công
Đấu tranh giai cấp thành then chốt
Keynes cứu thị trường khi khủng hoảng
Nhà nước can thiệp để ổn chu kỳ
Chi tiêu kích thích vòng kinh tế
Giảm suy thoái giữa nguy – nguy
Tự do mới tôn thờ thị trường
Giảm thuế, tư nhân, mở cạnh tranh
Hành vi học lại nhìn con người
Phi lý, cảm xúc, lệch lý thành
IV. CHÍNH TRỊ
Tự do dựng quyền cho cá thể
Pháp trị, dân chủ, luật làm nền
Bảo thủ giữ gìn truyền thống cũ
Ổn định xã hội giữa đổi thay
Xã hội, cộng sản mơ bình đẳng
Xóa bỏ bóc lột, lập công bằng
Dân tộc hiện đại tìm bản sắc
Giữa toàn cầu hóa nổi sóng ngầm
Nữ quyền đòi lại phần tiếng nói
Giới tính không quyết phận con người
Môi trường nhắc nhân loại tỉnh thức
Đất mẹ tổn thương bởi chính đời
V. XÃ HỘI HỌC – TÂM LÝ
Durkheim nhìn xã hội như thể
Mỗi phần chức năng giữ cân bằng
Xung đột luận soi mâu thuẫn ẩn
Quyền lực phân chia tạo bất bình
Freud đào sâu miền vô thức
Bản năng – ức chế chi phối người
Hành vi học xem người phản xạ
Kích thích – đáp ứng nối thành đời
Nhân văn học gọi tên nhu cầu
Tự hiện thực hóa đỉnh kim tháp
Nhận thức luận tìm cách con người
Xử lý thông tin, hiểu thế giới
VI. NGHỆ THUẬT – VĂN HÓA
Cổ điển cân xứng, lãng mạn mơ
Hiện thực nhìn thẳng phận con người
Ấn tượng bắt khoảnh khắc ánh sáng
Hiện đại phá vỡ mọi khuôn khơi
Cấu trúc tìm khung trong ký hiệu
Hậu cấu trúc phá chính khung này
Văn hóa thành miền tranh luận mở
Không nghĩa nào cố định lâu dài
KẾT
Học thuyết không phải chân lý cuối
Mà là câu hỏi nối qua đời
Nhân loại lớn lên nhờ tranh luận
Hiểu mình hơn giữa đất và trời
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét