KHÓA 71–74: KHÔNG GIỮ QUỸ – GIỮ TÌNH BẠN

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ ngày cùng học dưới mái trường cấp 3 khóa 1971–1974, chúng ta đã đi qua gần như cả một đời người. Mỗi người một hoàn cảnh, một nghề nghiệp, một nơi sinh sống, nhưng vẫn còn một điểm chung rất quý giá: chúng ta là những người bạn học của một thời tuổi trẻ.

Chính vì vậy, việc tổ chức hội khóa không chỉ nhằm gặp nhau, vui chơi hay du lịch, mà còn để thăm hỏi, chia sẻ và giữ gìn tình cảm của cả một thế hệ.

Một vấn đề thường được đặt ra là: có nên tiếp tục duy trì quỹ hội khóa hay không?

Theo tôi, trong điều kiện hiện nay, chúng ta có thể mạnh dạn lựa chọn một cách làm khác: không duy trì quỹ thường xuyên; khi có việc cụ thể mới lập dự toán, lập danh sách người tham gia và thu tiền theo thực tế.

Đây không phải là giảm tình cảm hay giảm trách nhiệm với tập thể. Ngược lại, có thể là cách bảo vệ tình bạn lâu dài hơn.

1. Có quỹ không sai, nhưng quỹ dễ phát sinh vấn đề

Ngày trước, việc đóng quỹ hội nhóm là rất bình thường. Mỗi người đóng một khoản, có người giữ quỹ, khi cần thì lấy ra chi. Cách làm ấy phù hợp với điều kiện trước đây.

Nhưng ngày nay, việc chuyển tiền rất đơn giản. Khi có hoạt động, chỉ cần thông báo và mỗi người chuyển khoản theo mức đã thống nhất.

Trong khi đó, một khoản quỹ tồn tại lâu dài rất dễ phát sinh những câu hỏi:

Quỹ hiện còn bao nhiêu? Thu bao nhiêu? Đã chi những gì? Chi có đúng mục đích không? Ai quyết định việc chi?

Những câu hỏi ấy chưa chắc xuất phát từ sự thiếu tin tưởng. Nhưng khi liên quan đến tiền chung, nghi ngờ và hiểu lầm là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Mà với một hội bạn bè đã hơn năm mươi năm, mất lòng tin nguy hiểm hơn mất tiền.

2. Người giữ quỹ cũng chịu một áp lực không cần thiết

Người giữ quỹ thường là người được tập thể tín nhiệm. Nhưng giữ tiền của cả khóa cũng đồng nghĩa với một trách nhiệm không nhỏ.

Chi khoản này phải giải thích, khoản kia phải chứng minh, số dư phải theo dõi, thu – chi phải ghi chép.

Đáng lẽ chúng ta gặp nhau để vui vẻ, ôn lại kỷ niệm và hỏi thăm nhau. Không nên để một người bạn phải mang thêm áp lực chỉ vì đang giữ tiền chung.

Không duy trì quỹ cũng là một cách giảm trách nhiệm và bảo vệ người quản lý quỹ.

3. Quỹ lâu dài có thể tạo cảm giác không công bằng

Khóa 71–74 hiện nay mỗi người một hoàn cảnh. Có người thường xuyên tham gia các hoạt động, có người ở xa ít tham gia, có người sức khỏe tốt, có người đi lại khó khăn.

Nếu tất cả cùng đóng một khoản cố định nhưng mức độ sử dụng khác nhau, có thể xuất hiện cảm giác:

“Tôi đóng như mọi người nhưng ít sử dụng quỹ.”

Ngược lại, nếu quy định mức đóng khác nhau lại phát sinh câu hỏi về tiêu chí và mức độ công bằng.

Trong khi đó, nếu có hoạt động nào, người tham gia hoạt động đó đóng chi phí của hoạt động đó, mọi thứ đơn giản và rõ ràng hơn.

4. Mô hình “có việc mới góp” phù hợp với hiện nay

Chúng ta có thể thống nhất một nguyên tắc rất đơn giản:

Không thu quỹ thường xuyên.

Khi tổ chức một chuyến đi, một cuộc gặp mặt hay một hoạt động chung, ban tổ chức đưa ra:

* Nội dung và chương trình;

* Dự toán chi phí;

* Danh sách người tham gia;

* Mức đóng của mỗi người;

* Thời hạn chuyển tiền.

Mọi người chuyển tiền theo danh sách.

Hoạt động kết thúc thì quyết toán.

Thu bao nhiêu – chi bao nhiêu – thừa thiếu thế nào đều công khai ngay.

Không có khoản tiền tồn kéo dài từ năm này sang năm khác, không phải giải thích những khoản chi của quá khứ và cũng không phải duy trì một hệ thống quản lý quỹ phức tạp.

5. Không có quỹ không có nghĩa là không có tình nghĩa

Điều cần phân biệt rõ là:

Không có quỹ không đồng nghĩa với không có trách nhiệm.

Khi một người bạn ốm đau, gặp hoàn cảnh khó khăn, có chuyện hiếu hỷ, chúng ta vẫn có thể tự nguyện chung tay.

Khi tổ chức gặp mặt, ai tham gia thì đóng góp.

Khi có chuyến đi, những người đi cùng chia sẻ chi phí.

Như vậy, chúng ta chuyển từ “đóng tiền trước để chờ khi có việc” sang “có việc cụ thể thì cùng chung tay”.

Đó là một cách đóng góp sát với thực tế hơn.

6. Điều đáng sợ nhất không phải mất tiền mà là mất tình bạn

Thực tế sinh hoạt của nhiều hội nhóm cho thấy, khi phát sinh bất đồng về tiền bạc, cách thu – chi hoặc việc sử dụng quỹ, những mâu thuẫn ban đầu rất nhỏ đôi khi có thể làm mất không khí đoàn kết.

Một nhóm bạn có thể đang rất vui vẻ, nhưng rồi bắt đầu bằng một câu hỏi:

“Tại sao khoản này lại chi như vậy?”

Từ đó có thể dẫn đến tranh luận, nghi ngờ, rồi xa cách.

Với những người đã là bạn học hơn nửa thế kỷ, điều ấy thật đáng tiếc.

Chúng ta đã đi qua quá nhiều năm tháng để hôm nay vẫn còn có nhau. Không nên để một khoản tiền trở thành nguyên nhân làm tổn thương một tình bạn đã được xây dựng từ tuổi học trò.

KẾT

Vì vậy, có lẽ khóa 71–74 nên cân nhắc một nguyên tắc:

Không duy trì quỹ hội thường xuyên.

Có việc mới lập dự toán.

Có người tham gia mới đóng góp.

Thu – chi theo từng hoạt động và công khai ngay.

Đây không phải vì chúng ta không tin nhau.

Mà chính vì quý nhau nên không muốn đặt nhau vào hoàn cảnh phải nghi ngờ nhau.

Sau hơn năm mươi năm, thứ chúng ta cần giữ không phải là một tài khoản có bao nhiêu tiền, mà là những người bạn vẫn còn nhớ đến nhau.

Tiền có thể mất rồi kiếm lại.

Nhưng lòng tin mất đi thì rất khó tìm lại.

Vì thế:

KHÔNG GIỮ QUỸ – GIỮ TÌNH BẠN.

QUỸ HỘI CỰU HỌC SINH CẤP 3 TRƯỚC NÊN ĐÓNG NAY NÊN BỎ

"Bài viết này mang tích phân tích không chỉ cho riêng khóa cấp 3 (1971 - 1974) mà phân tích chung cho tất cả các nhóm hội khác đang hoạt động hiện nay. Cảm nhận đúng sai tùy mọi người suy nghĩ, lựa chọn và phản biện"

Quỹ càng tồn tại lâu, càng dễ phát sinh những câu hỏi về thu–chi, mục đích sử dụng và sự công bằng; trong khi các hoạt động cụ thể hoàn toàn có thể thực hiện theo nguyên tắc “có việc – có dự toán – có danh sách – ai tham gia thì đóng – công khai ngay”.

KHÓA 71–74: CÓ NÊN DUY TRÌ QUỸ HỘI?

Không giữ quỹ để giữ tình bạn

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày chúng ta cùng ngồi dưới mái trường cấp 3 khóa 1971–1974.

Từ những cô cậu học sinh ngày ấy đến hôm nay, mỗi người đã trải qua một hành trình rất dài của cuộc đời. Có người đi học tiếp, có người vào quân ngũ, có người lập nghiệp, có người đi xa, có người ở lại quê nhà. Mỗi người một hoàn cảnh, một cuộc đời, một cách nhìn.

Nhưng có một điều vẫn còn nguyên giá trị:

Chúng ta vẫn muốn gặp nhau, vẫn muốn nhớ về nhau và vẫn muốn giữ tình bạn của một thời tuổi trẻ.

Chính vì vậy, chuyện có nên duy trì quỹ của hội khóa hay không đáng để chúng ta suy nghĩ một cách thẳng thắn.

Theo tôi, đã đến lúc khóa 71–74 có thể cân nhắc một cách làm mới:

Không duy trì quỹ thường xuyên.

Không thu tiền trước.

Khi có việc cụ thể mới lập dự toán, lập danh sách và đóng góp theo thực tế.

Đây không phải là làm giảm tình cảm.

Ngược lại, có thể chính là cách bảo vệ tình cảm của chúng ta lâu dài hơn.

1. NGÀY XƯA CÓ QUỸ LÀ HỢP LÝ, NHƯNG NGÀY NAY CHƯA CHẮC CẦN

Ngày trước, việc lập quỹ trong các hội nhóm là chuyện rất bình thường.

Mỗi người đóng một khoản, người giữ quỹ quản lý, khi có việc thì lấy ra chi.

Mô hình ấy phù hợp với điều kiện ngày xưa.

Nhưng hoàn cảnh hôm nay đã khác.

Chỉ cần một chiếc điện thoại, một nhóm Zalo và một tài khoản ngân hàng, chúng ta có thể tổ chức một chuyến đi, một cuộc gặp mặt hay một hoạt động chung rất dễ dàng.

Có việc thì thông báo.

Có dự toán thì công khai.

Có danh sách người tham gia.

Mọi người chuyển tiền.

Việc hoàn tất.

Không nhất thiết phải có một khoản tiền nằm trong tài khoản của hội suốt cả năm, thậm chí nhiều năm.

Cái gì không cần thiết thì không nhất thiết phải duy trì.

2. VẤN ĐỀ LỚN NHẤT CỦA QUỸ KHÔNG PHẢI LÀ TIỀN, MÀ LÀ SỰ NGHI NGỜ

Một hội nhóm có thể bắt đầu bằng tình bạn rất đẹp.

Mọi người tin nhau.

Không ai nghĩ nhiều đến chuyện tiền bạc.

Nhưng khi có một khoản quỹ chung tồn tại trong nhiều năm, tự nhiên sẽ xuất hiện những câu hỏi:

Quỹ hiện còn bao nhiêu?

Thu được bao nhiêu?

Đã chi những gì?

Chi vào việc gì?

Khoản nào đúng mục đích?

Khoản nào chưa rõ?

Ai quyết định việc chi?

Có phải tất cả thành viên đều được hưởng như nhau không?

Những câu hỏi ấy không nhất thiết xuất phát từ sự thiếu tin tưởng.

Đôi khi chỉ là tâm lý rất bình thường của con người khi liên quan đến tiền chung.

Nhưng một khi câu hỏi xuất hiện mà không được giải thích thỏa đáng, sự nghi ngờ có thể xuất hiện.

Mà trong một hội bạn bè, điều đáng sợ nhất không phải là mất vài triệu đồng.

Điều đáng sợ là mất lòng tin.

Tiền mất còn có thể kiếm lại.

Lòng tin mất rồi rất khó lấy lại.

3. NGƯỜI GIỮ QUỸ CŨNG CÓ THỂ TRỞ THÀNH NGƯỜI KHÓ XỬ

Chúng ta thường nghĩ người giữ quỹ là người được tín nhiệm.

Điều đó đúng.

Nhưng được tín nhiệm không có nghĩa là người ấy không chịu áp lực.

Giữ tiền của tập thể là một trách nhiệm.

Chi một khoản phải giải thích.

Không chi cũng phải giải thích.

Có người hỏi thì phải trả lời.

Có người không hỏi nhưng trong lòng thắc mắc thì người giữ quỹ cũng khó biết.

Đáng lẽ một người bạn của chúng ta được thoải mái tham gia hội, gặp gỡ bạn bè, vui vẻ với nhau.

Nhưng nếu phải mang thêm trách nhiệm:

“Tôi đang giữ tiền của cả khóa”

thì vô hình trung, người ấy phải mang một gánh nặng không cần thiết.

Chúng ta gặp nhau để tìm niềm vui sau hơn nửa thế kỷ.

Không nên để một người bạn phải chịu áp lực chỉ vì giữ tiền chung.

4. QUỸ CÒN CÓ THỂ TẠO RA CẢM GIÁC KHÔNG CÔNG BẰNG

Đây là vấn đề tế nhị nhưng cần nói thẳng.

Không phải thành viên nào cũng có hoàn cảnh giống nhau.

Có người tham gia hầu hết các hoạt động.

Có người ở xa, rất ít khi tham dự.

Có người sức khỏe tốt.

Có người đi lại khó khăn.

Có người có điều kiện kinh tế tốt.

Có người phải cân nhắc từng khoản chi.

Nếu tất cả cùng đóng một mức quỹ cố định, nhưng mức độ sử dụng và hưởng lợi từ quỹ khác nhau, sớm muộn cũng có người tự hỏi:

“Tôi đóng như mọi người, nhưng tôi có sử dụng những khoản này không?”

Ngược lại, nếu mỗi người đóng một mức khác nhau thì lại phát sinh câu hỏi:

“Tiêu chí nào để xác định mức đóng?”

Như vậy, một việc ban đầu nhằm tạo sự công bằng đôi khi lại có thể tạo ra cảm giác không công bằng.

5. ĐÓNG QUỸ TRƯỚC, CHI SAU KHÔNG CÒN LÀ CÁCH DUY NHẤT

Ngày nay, chúng ta có một phương thức đơn giản hơn rất nhiều:

Có việc mới đóng.

Ví dụ khóa tổ chức một chuyến gặp mặt.

Ban tổ chức chỉ cần đưa ra:

* Nội dung chương trình.

* Thời gian, địa điểm.

* Số người dự kiến.

* Các khoản chi.

* Tổng dự toán.

* Mức đóng của mỗi người.

* Hạn chuyển tiền.

Ai tham gia thì chuyển tiền.

Ai không tham gia thì không phải đóng.

Sau khi chương trình kết thúc, có thể quyết toán ngay.

Thu bao nhiêu – chi bao nhiêu – còn thừa bao nhiêu – thiếu bao nhiêu, tất cả rõ ràng trong một lần.

Không cần phải mang một khoản tiền từ năm này sang năm khác.

6. MÔ HÌNH MỚI: “KHÔNG QUỸ – CÓ VIỆC MỚI GÓP”

Có thể thống nhất một nguyên tắc rất đơn giản:

Hội không duy trì quỹ thường xuyên.

Mỗi hoạt động cụ thể sẽ có một dự toán riêng.

Ai đăng ký tham gia thì đóng theo mức quy định.

Mọi khoản thu – chi được công khai theo từng hoạt động.

Hoạt động kết thúc thì quyết toán kết thúc.

Như vậy, tiền không nằm lại trong một “quỹ chung” không có mục đích sử dụng ngay.

Mỗi khoản tiền đều gắn với một việc cụ thể.

Đó là một hình thức minh bạch ngay từ đầu, thay vì phải minh bạch sau khi đã xảy ra vấn đề.

7. KHÔNG CÓ QUỸ KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ KHÔNG CÓ TRÁCH NHIỆM

Đây là điều cần nói rõ.

Có người có thể nghĩ:

“Không có quỹ thì hội còn gì để hoạt động?”

Thực ra, hoạt động của hội không phụ thuộc vào việc có tiền sẵn trong tài khoản.

Một hội khóa tồn tại vì con người, không phải vì tiền.

Khi cần tổ chức gặp mặt, mọi người đóng góp.

Khi cần thăm một người bạn ốm đau, có thể vận động tự nguyện.

Khi cần phúng viếng, những người muốn tham gia cùng đóng góp.

Khi tổ chức du lịch, người đi đóng chi phí chuyến đi.

Khi tổ chức kỷ niệm ngày ra trường, lập dự toán riêng cho sự kiện đó.

Như vậy, không có quỹ nhưng vẫn có sự chung tay.

Thậm chí sự đóng góp còn sát với nhu cầu thực tế hơn.

8. KINH NGHIỆM ĐÁNG SUY NGẪM: NHIỀU NHÓM TAN RÃ KHÔNG PHẢI VÌ HẾT TÌNH BẠN

Trong đời sống hội nhóm, có một thực tế rất đáng để chúng ta suy ngẫm:

Một nhóm bạn có thể rất vui vẻ trong nhiều năm.

Nhưng khi bắt đầu phát sinh tranh luận về tiền bạc, cách thu – chi, quyền quyết định hoặc việc sử dụng quỹ, không khí có thể thay đổi.

Ban đầu là:

“Tôi chỉ hỏi cho rõ.”

Sau đó thành:

“Tại sao lại chi như vậy?”

Rồi:

“Tôi không đồng ý.”

Rồi có thể xuất hiện:

“Nếu thế thì tôi không tham gia nữa.”

Điều đáng tiếc là từ một vấn đề tài chính, cuối cùng lại trở thành vấn đề tình cảm.

Những người từng học chung, từng sống chung một thời tuổi trẻ, cuối cùng lại xa nhau vì những chuyện mà ban đầu chẳng đáng bao nhiêu.

Vì vậy, nếu một mô hình tổ chức có thể giảm nguy cơ phát sinh mâu thuẫn về tiền bạc, thì chúng ta hoàn toàn có thể lựa chọn mô hình ấy.

9. ĐỪNG ĐỂ TIỀN TRỞ THÀNH “ĐIỂM YẾU” CỦA TÌNH BẠN

Tình bạn của khóa 71–74 đã tồn tại hơn năm mươi năm.

Đó là một thứ rất quý.

Chúng ta đã vượt qua rất nhiều thứ để còn gặp được nhau hôm nay.

Thời gian đã lấy đi tuổi trẻ.

Lấy đi sức khỏe của nhiều người.

Lấy đi những người bạn không còn nữa.

Nhưng nó chưa lấy đi được ký ức về một thời học sinh.

Vậy thì tại sao chúng ta lại để một khoản tiền chung trở thành điểm có thể làm tổn thương tình bạn?

Nếu có thể tránh được một nguồn cơn của nghi ngờ, tại sao không tránh?

Không duy trì quỹ không phải vì chúng ta không tin nhau.

Mà chính vì chúng ta quý nhau nên không muốn đặt nhau vào một tình huống phải nghi ngờ nhau.

10. “KHÔNG QUỸ” LẠI CÓ THỂ LÀ CÁCH TIN NHAU HƠN

Nghe có vẻ nghịch lý.

Nhưng thực ra:

Không giữ tiền của nhau cũng là một cách bảo vệ niềm tin dành cho nhau.

Không ai phải chứng minh mình đã sử dụng tiền đúng hay sai.

Không ai phải giải trình một khoản tiền tồn từ năm trước.

Không ai phải nhớ xem khoản nào thuộc về hoạt động nào.

Không ai phải giữ tiền của cả khóa.

Mỗi hoạt động có một khoản tiền.

Hoạt động kết thúc.

Khoản tiền kết thúc.

Sổ sách kết thúc.

Và chúng ta lại trở về với điều quan trọng nhất:

Bạn bè gặp nhau và vui vẻ với nhau.

11. KHÓA 71–74 CÓ THỂ THỐNG NHẤT MỘT “NGUYÊN TẮC 5 KHÔNG”

Nếu lựa chọn mô hình này, có thể xây dựng một nguyên tắc rất đơn giản:

KHÔNG 1 – Không thu quỹ thường xuyên

Không bắt buộc mỗi thành viên phải đóng một khoản định kỳ.

KHÔNG 2 – Không giữ tiền chung không có mục đích

Không để một khoản tiền tồn lâu dài mà chưa xác định rõ sẽ sử dụng vào việc gì.

KHÔNG 3 – Không chi tiền nếu chưa có dự toán

Mỗi hoạt động đều phải có dự toán trước.

KHÔNG 4 – Không bắt buộc người không tham gia phải đóng

Ai tham gia hoạt động nào thì đóng cho hoạt động đó, theo mức đã thống nhất.

KHÔNG 5 – Không để tiền bạc ảnh hưởng tình bạn

Nguyên tắc cuối cùng và quan trọng nhất.

Tiền là phương tiện phục vụ tình bạn, tuyệt đối không để tình bạn trở thành phương tiện phục vụ tiền bạc.

12. VÀ MỘT “CÓ” RẤT QUAN TRỌNG

Nếu đã có năm điều “không”, chúng ta cũng cần một điều “có”:

CÓ MINH BẠCH

Có chương trình thì công khai.

Có dự toán thì công khai.

Có người tham gia thì công khai.

Có mức đóng thì công khai.

Có thu thì công khai.

Có chi thì công khai.

Có thừa hoặc thiếu thì công khai.

Không cần nghi ngờ.

Không cần suy đoán.

Không cần hỏi đi hỏi lại.

Mọi thứ rõ ràng ngay từ đầu.

Minh bạch không phải vì chúng ta nghi ngờ nhau.

Minh bạch để không ai có lý do phải nghi ngờ ai.

13. ĐIỀU KHÓ GIỮ NHẤT KHÔNG PHẢI LÀ QUỸ, MÀ LÀ TÌNH BẠN

Có thể một ngày nào đó, khóa 71–74 không còn đủ sức tổ chức những chuyến đi xa.

Có thể những cuộc họp mặt ngày càng ít.

Có thể chúng ta chỉ còn gặp nhau quanh một bàn cà phê.

Nhưng nếu sau hơn năm mươi năm, mỗi người vẫn có thể gọi cho nhau:

“Bạn ơi, khỏe không?”

thì hội khóa vẫn còn ý nghĩa.

Chúng ta không cần một tài khoản ngân hàng thật lớn để chứng minh rằng khóa 71–74 còn tồn tại.

Chúng ta chỉ cần còn nhớ đến nhau.

KẾT LUẬN: KHÔNG GIỮ QUỸ, GIỮ TÌNH

Có lẽ đây là lúc chúng ta nên nhìn vấn đề bằng một tâm thế rất khác.

Ngày xưa có quỹ vì điều kiện xã hội và phương thức sinh hoạt khi ấy cần như vậy.

Ngày nay, chúng ta có nhiều cách đơn giản, minh bạch và linh hoạt hơn.

Vì vậy, với Hội cựu học sinh cấp 3 khóa 1971–1974, có thể cân nhắc một nguyên tắc:

Không cần duy trì quỹ hội thường xuyên.

Khi có hoạt động cụ thể, lập dự toán cụ thể.

Lập danh sách người tham gia.

Quy định mức đóng góp rõ ràng.

Mọi người chuyển tiền theo danh sách.

Hoạt động kết thúc thì quyết toán công khai.

Không để tiền tồn lại thành một khoản quỹ lâu dài.

Cách làm ấy có thể giúp chúng ta tránh được rất nhiều câu hỏi không đáng có.

Không phải vì chúng ta không tin nhau.

Mà vì chúng ta không muốn một ngày nào đó phải nghi ngờ nhau.

Sau hơn nửa thế kỷ, chúng ta đã quá hiểu giá trị của một người bạn cũ.

Một khoản quỹ có thể mất.

Một khoản tiền có thể thiếu.

Một chuyến đi có thể không tổ chức được.

Nhưng một khi tình bạn đã rạn nứt thì không dễ gì trở lại như xưa.

Vì vậy, nếu phải lựa chọn giữa:

giữ một khoản tiền chung và giữ sự thanh thản, minh bạch và tình cảm của cả khóa, thì có lẽ điều đáng giữ nhất vẫn là:

KHÔNG GIỮ QUỸ – GIỮ TÌNH BẠN.

Bởi sau hơn năm mươi năm, thứ chúng ta cần mang theo không phải là một tài khoản có bao nhiêu tiền, mà là câu trả lời cho một câu hỏi giản dị:

“Sau ngần ấy năm, chúng ta còn thương và còn nhớ nhau không?”

CÁC NHÓM HỘI HOẠT ĐỘNG TỪ “ĐÓNG QUỸ” ĐẾN “KHÔNG CẦN ĐÓNG QUỸ”

Một thay đổi trong văn hóa sinh hoạt cộng đồng

Ngày xưa, hễ một hội nhóm được thành lập, dù là hội đồng hương, hội đồng môn, hội cựu học sinh, hội đồng ngũ, tổ liên gia hay một nhóm bạn bè thân thiết, người ta thường nghĩ ngay đến chuyện lập quỹ. Quỹ không nhất thiết lớn, mỗi người góp một ít, có khi chỉ vài đồng, nhưng gần như đó là một phần tự nhiên của việc sinh hoạt hội nhóm.

Ngày nay, câu chuyện lại có phần khác. Nhiều hội nhóm vẫn gặp nhau, vẫn tổ chức liên hoan, du lịch, họp mặt, vẫn có những hoạt động chung, nhưng không ít nhóm chủ trương không lập quỹ, không thu tiền định kỳ. Khi có việc thì ai dùng gì trả nấy, hoặc người đứng ra tổ chức tạm ứng rồi mọi người chia nhau.

Vì sao lại có sự thay đổi ấy?

1. Ngày xưa, “có quỹ” đồng nghĩa với “có tổ chức”

Trong đời sống cộng đồng ngày trước, tiền bạc và các phương tiện thanh toán không thuận tiện như bây giờ. Một hội nhóm muốn tổ chức một việc chung thường phải có một khoản tiền dự phòng.

Quỹ dùng để mua hoa, mua quà thăm hỏi người ốm, phúng viếng khi có tang, tổ chức gặp mặt, thuê địa điểm, in tài liệu hoặc giúp đỡ một thành viên gặp khó khăn.

Quan trọng hơn, quỹ tạo ra cảm giác mọi người cùng thuộc về một tập thể.

Mỗi người đóng một khoản nhỏ nhưng chính hành động ấy mang ý nghĩa: “Tôi là thành viên của hội này và tôi có trách nhiệm với hội”.

Bởi vậy, quỹ ngày xưa không đơn thuần là tiền. Nó là một dạng cam kết cộng đồng.

2. Quỹ còn là “khoản tiền chung” để duy trì tình cảm

Có một điều rất đáng chú ý: ngày xưa người ta thường sống trong những cộng đồng tương đối ổn định.

Hàng xóm biết nhau, đồng nghiệp gắn bó nhiều năm, bạn học có thể giữ liên lạc hàng chục năm, đồng hương thường xuyên giúp đỡ nhau khi xa quê.

Trong môi trường ấy, một khoản quỹ nhỏ có thể trở thành “của chung”.

Người này hôm nay đau ốm, hội dùng quỹ thăm hỏi.

Người kia có chuyện buồn, hội dùng quỹ chia sẻ.

Có thành viên gặp khó khăn, mọi người có thể lấy quỹ hỗ trợ.

Như vậy, đóng quỹ là một cách biến tình cảm thành hành động cụ thể.

Không ai biết mình sẽ là người cần đến quỹ vào lúc nào. Hôm nay mình góp cho người khác, ngày mai biết đâu chính mình lại nhận được sự quan tâm của tập thể.

3. Nhưng ngày nay, quan niệm về tiền và trách nhiệm cá nhân đã thay đổi

Xã hội hiện đại có một đặc điểm rất khác: con người ngày càng đề cao tính minh bạch, tính tự nguyện và quyền tự quyết cá nhân.

Một người tham gia nhóm bạn không nhất thiết muốn trở thành thành viên của một tổ chức có cơ cấu, có nghĩa vụ và có trách nhiệm tài chính.

Họ chỉ đơn giản muốn:

“Bạn bè gặp nhau thì gặp.”

“Có chuyến đi thì tham gia.”

“Có việc chung thì cùng góp.”

Còn nếu không có hoạt động thì không nhất thiết phải đóng tiền.

Vì vậy, với nhiều người ngày nay, việc đóng quỹ thường xuyên có thể tạo cảm giác rằng mình đang phải duy trì một nghĩa vụ đối với một tổ chức mà mình không có nhu cầu tổ chức hóa.

4. Một nguyên nhân rất quan trọng: tiền bạc ngày nay dễ chuyển hơn

Ngày trước, muốn thu tiền và chi tiền phải có người giữ quỹ.

Người thủ quỹ phải ghi sổ, thu tiền mặt, giữ tiền, chi tiền và báo cáo.

Ngày nay, chỉ cần một chiếc điện thoại, việc chuyển tiền có thể hoàn thành trong vài giây.

Một nhóm có thể thống nhất:

“Có việc thì báo trước, mọi người chuyển khoản theo thực tế.”

Như vậy, nhu cầu tồn tại một khoản tiền chung lớn giảm đi đáng kể.

Thay vì:

đóng trước – giữ quỹ – rồi mới chi, bây giờ ta chuyển sang:

có việc – thống nhất – chi thực tế – chia sẻ chi phí.

Đây là một thay đổi rất lớn trong cách tổ chức đời sống cộng đồng.

5. Nhưng sâu xa hơn là sự thay đổi của niềm tin

Ngày nay, người ta cũng quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi:

“Ai giữ quỹ?”

“Quỹ còn bao nhiêu?”

“Chi vào việc gì?”

“Có công khai không?”

Ngày xưa, một người được tín nhiệm làm thủ quỹ có thể giữ tiền trong nhiều năm mà mọi người ít đặt vấn đề.

Ngày nay, khi số thành viên đông, hoàn cảnh mỗi người khác nhau, việc quản lý một khoản tiền chung dễ phát sinh những câu hỏi về minh bạch.

Không nhất thiết vì người giữ quỹ thiếu trung thực.

Đôi khi chỉ đơn giản là:

Tiền chung càng nhiều, trách nhiệm càng lớn; trách nhiệm càng lớn, khả năng phát sinh hiểu lầm càng cao.

Vì thế, có nhóm lựa chọn cách đơn giản nhất: không giữ tiền chung.

6. Không đóng quỹ chưa chắc có nghĩa là tình cảm cộng đồng giảm

Đây là điều cần phân biệt.

Không nên đồng nhất:

không đóng quỹ = không có tình cảm.

Một nhóm bạn có thể không có một đồng quỹ cố định nhưng khi một thành viên gặp tai nạn, bệnh tật hoặc hoàn cảnh khó khăn, mọi người vẫn tự nguyện đóng góp rất nhanh.

Thậm chí, số tiền quyên góp lúc ấy có thể lớn hơn rất nhiều lần số tiền quỹ trước đây.

Điều đó cho thấy một sự chuyển đổi:

Từ trách nhiệm thường xuyên sang trách nhiệm theo sự kiện.

Ngày trước:

“Đã vào hội thì phải đóng quỹ.”

Ngày nay:

“Có việc chung thì cùng chia sẻ.”

Hai cách đều có ưu điểm và hạn chế.

7. Quỹ có thể tạo sự gắn kết, nhưng cũng có thể tạo áp lực

Quỹ có ưu điểm rất rõ: khi có việc bất ngờ, nhóm đã có sẵn nguồn tiền.

Không phải mỗi lần có việc lại đi vận động.

Nhưng quỹ cũng có mặt trái.

Một người có thể tham gia rất ít hoạt động nhưng vẫn phải đóng đều.

Một người hoàn cảnh khó khăn có thể cảm thấy ngại khi đến kỳ đóng quỹ.

Một thành viên mới có thể băn khoăn vì chưa hiểu quy chế.

Và nếu quỹ được duy trì nhiều năm mà ít sử dụng, câu hỏi “quỹ để làm gì?” sớm muộn cũng xuất hiện.

Vì vậy, quỹ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó phục vụ mục tiêu chung rõ ràng.

8. Điều đáng giữ lại không phải là “tiền quỹ”, mà là “tinh thần quỹ”

Có lẽ đây mới là vấn đề quan trọng nhất.

Ngày xưa, người ta đóng quỹ vì họ hiểu rằng:

Mình là một phần của cộng đồng.

Ngày nay, chúng ta không nhất thiết phải giữ nguyên hình thức ấy.

Nhưng tinh thần ấy vẫn đáng được giữ.

Không có quỹ vẫn có thể thăm hỏi.

Không có quỹ vẫn có thể giúp đỡ.

Không có quỹ vẫn có thể tổ chức những chuyến đi.

Không có quỹ vẫn có thể chung tay khi một người bạn gặp khó khăn.

Điều quan trọng không nằm ở việc mỗi người phải đóng bao nhiêu tiền, mà ở câu hỏi:

Khi tập thể cần, chúng ta có sẵn sàng chia sẻ hay không?

9. Có lẽ mô hình phù hợp nhất hiện nay là “quỹ tự nguyện, minh bạch và có mục đích”

Giữa hai thái cực “bắt buộc đóng quỹ” và “hoàn toàn không có quỹ”, có thể tồn tại một cách làm linh hoạt hơn.

Một nhóm có thể có quỹ tự nguyện, không đặt nặng số tiền.

Ai muốn đóng thì đóng.

Quỹ được công khai thu – chi.

Mục đích sử dụng được thống nhất trước.

Không biến việc đóng quỹ thành tiêu chuẩn đánh giá tình cảm hay mức độ gắn bó của một thành viên.

Khi quỹ hết hoặc thiếu, có thể vận động theo từng trường hợp cụ thể.

Cách này vừa giữ được tinh thần cộng đồng của ngày xưa, vừa phù hợp với tính tự nguyện và minh bạch của xã hội ngày nay.

10. Cuối cùng, điều thay đổi không phải là con người hết tình cảm

Nhìn rộng ra, câu chuyện “đóng quỹ ngày xưa – không đóng quỹ ngày nay” phản ánh một sự thay đổi lớn hơn trong đời sống xã hội.

Ngày xưa, con người gắn kết với nhau bằng những cộng đồng tương đối ổn định.

Ngày nay, con người gắn kết bằng những mối quan hệ linh hoạt hơn.

Ngày xưa:

cùng hội → cùng quỹ → cùng trách nhiệm.

Ngày nay:

cùng sở thích → cùng gặp gỡ → cùng chia sẻ khi cần.

Hình thức thay đổi, nhưng nhu cầu được kết nối với người khác vẫn còn nguyên.

Có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất không phải là:

“Ngày nay tại sao người ta không chịu đóng quỹ?”

mà là:

“Nếu không có quỹ, chúng ta còn giữ được bao nhiêu tinh thần trách nhiệm với nhau?”

Bởi tiền chỉ là phương tiện.

Quỹ có thể giữ tiền, nhưng chính tình nghĩa mới giữ được một hội nhóm.

Một hội nhóm tồn tại lâu dài không phải vì mỗi thành viên đóng đều đặn bao nhiêu đồng, mà vì khi vui người ta nhớ đến nhau, khi buồn người ta tìm đến nhau, khi một người gặp khó khăn những người còn lại không quay lưng.

Nếu ngày xưa đóng quỹ là biểu hiện của tinh thần cộng đồng, thì ngày nay, có lẽ tự nguyện chia sẻ đúng lúc chính là một hình thức mới của tinh thần ấy.

Và đó có thể là sự khác nhau giữa “có một hội nhóm” với “có một tập thể thực sự là của mình”.