BẮC HÒA-NAM THUẬN - ĐÔNG PHỐI - TÂY GIAO (北和 - 南順 - 東配 -西交)
I. Trong suốt chiều dài lịch sử, do vị trí địa – chính trị chi phối cho nên cha ông ta đã phải có những đối sách quan trọng với những “người hàng xóm”, lân bang của dân tộc mình trong suốt tiến trình lịch sử dựng và giữ nước dân tộc. Những đối sách chiến lược đó trở thành “kim chỉ nam” cho hoạt động ngoại giao và mọi hành động của mình.
Đối sách đó gói gọn trong 8 chữ “北和 - 南順 - 東定 - 西安: Bắc hòa – Nam thuận; Đông định – Tây an”; nghĩa là:
1- Với phương Bắc (tức Trung Hoa) thì phải ứng xử, đối ứng sao cho gìn giữ được HÒA khí, kể cả khi “hắn” xâm lược mình, mình đánh thắng xong rồi vẫn phải chủ động giữ hòa khí. Điều đó đã thể hiện rõ qua “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi vào thế kỷ XV: “Thể lòng trời ta mở đường hiếu sinh: Mã Kỳ, Phương Chính, cấp cho năm trăm chiếc thuyền, ra đến biển mà vẫn hồn bay phách lạc. Vương Thông, Mã Anh, phát cho vài nghìn cỗ ngựa, về đến nước mà vẫn tim đập chân run…”.
2- Còn đối với phương Nam (tức Lâm Ấp, Chiêm Thành xưa) thì hành xử làm sao để cho họ “phải” THUẬN! Nghĩa là dù “mang gươm đi mở cõi…” nhưng phải làm sao cho đối phương phải “thuận theo, hàng phục, suôn sẻ, xuôi êm, bằng lòng…”.
3- Với phía Đông (Biển Đông) thì phải ĐỊNH: phân định rõ ràng chủ quyền bờ cõi; dự liệu tình huống, kế sách để cố định, chắc chắn, yên ổn, không thay đổi.
4- Với phía Tây phải AN, tức là với các quốc gia ở phía Tây (Ai Lao, Vạn Tượng...) phải giữ cho an toàn, yên tĩnh, làm cho ta và họ yên lòng...
Làm được những điều cực kỳ quan trọng này là giữ vững chủ quyền quốc gia, bảo vệ nền độc lập và mở mang bờ cõi; đó là điều thực sự không dễ một chút nào! Kết quả của những công việc trọng đại, to lớn này quyết định vận mệnh của quốc gia, dân tộc theo dòng lịch sử: thịnh - suy, thăng - trầm, thành - bại, hưng - vong… đều từ đó mà ra! Bốn nội dung quan trọng này đã được cha ông ta đúc rút, đưa thành phương châm hành động trong suốt chiều dài lịch sử và 8 chữ này được ghi lại bằng chữ Hán ở trên cổng trước cung Trùng Hoa trong quần thể khu di tích Đền Trần (Nam Định) thờ Vương triều Trần - một triều đại anh hùng, bất khả chiến bại qua ba cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thủa trước. Triều đại nhà Trần cũng là giai đoạn mà quá trình giao thoa Việt - Chiêm có rất nhiều biến động khi có sự thay đổi cương vực trong việc mở đất và gìn giữ chủ quyền.
II. Ngày nay, trong một thế giới đa cực, tiến trình hội nhập quốc tế mạnh mẽ, với chính sách “ngoại giao cây Tre”: “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước”.
Bên cạnh việc đối ứng truyền thống với các quốc gia láng giềng, chúng ta còn phải giao thoa và ứng đối, tiếp biến chính trị - quân sự - văn hóa - kinh tế - xã hội với phương Tây (Anh, Pháp, Mỹ, Nga…) và phương Đông (về mặt phương hướng) là Biển Đông hay các nước Đông Á (Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc…). Đứng trước diễn biến tình hình Biển Đông đang cực kỳ phức tạp, khó lường. Sự tranh chấp chủ quyền biển đảo, lãnh hải, đường hàng hải quốc tế cần đến việc thực hiện Công ước Liên hiệp quốc về luật biển 1982 (United Nations Convention on the Law of the Sea, gọi tắt là UNCLOS 1982). Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được 11 nước ký kết ngày 9/3/2018 tại Chi Lê sẽ mở ra nhiều mối quan hệ mới của Việt Nam trước mắt cũng như lâu dài.
* Đứng trước thực tế hiện nay, cùng với vị thế và mối quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam với các nước trong khu vực và Châu Á – Thái Bình Dương (Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc…). Tôi xin bổ sung, điều chỉnh thêm quan điểm “Đông phối - Tây giao” với ý nghĩa: PHỐI (配) với nghĩa là giao lưu, kết hợp, pha, trộn, phân phối và GIAO (交) giao lưu thân thiện, kết bạn, phối hợp, hợp tác… Từ đó có thể bổ sung, đưa ra luận bàn về kế sách ngoại giao giữ nước hiện nay là, và nên là: “北和 - 南順 - 東配 -西交: Bắc hòa - Nam thuận - Đông phối - Tây giao”. “Hoà – thuận - giao - phối”. Cụm từ đặc trưng mang ý nghĩa to lớn, sâu rộng về đường lối chính sách của quốc gia mà có vẻ như quan hệ giữa vợ với chồng trong một gia đình vậy! Thế giới hội nhập biến cả thế giới thành một ngôi nhà lớn. Trong ngôi nhà đó mọi người, mọi nước phải thuận – hòa, giao (lưu) - phối (hợp)! Có như thế mới giữ vững chủ quyền, như thế mới hội nhập phát triển…
DƯƠNG VĂN SÁU 19/1/2026
