 |
Có lẽ trên đời này chẳng có thứ gì quen thuộc hơn mưa.
Mưa có từ thuở con người còn chưa biết gọi tên nó. Từ khi những giọt nước đầu tiên rơi xuống mặt đất, cỏ cây biết cúi đầu, chim chóc tìm nơi trú ẩn, con người nép mình dưới mái lá mà lắng nghe tiếng trời.
Vậy mà lạ thay, càng sống lâu, càng đi qua nhiều mùa mưa, con người càng nhận ra rằng mình chưa bao giờ thật sự hiểu hết về mưa.
Mưa rơi xuống đất, nhưng có khi lại đánh thức một miền ký ức đã ngủ quên trong lòng người.
Có khi mưa làm xanh một cánh rừng.
Có khi mưa làm đầy một dòng sông.
Có khi mưa cứu một mùa màng.
Và cũng có khi chỉ một tiếng mưa rơi trên mái tôn lúc nửa đêm cũng đủ làm một người đang nằm một mình bỗng nhớ đến một người đã rất xa.
Có lẽ vì thế mà mưa chưa bao giờ chỉ là mưa.
Tôi đã sống qua rất nhiều mùa mưa.
Từ những cơn mưa của một miền quê Bắc Bộ thuở thiếu thời, đến những mùa mưa Tây Nguyên kéo dài lê thê qua những tháng ngày làm việc, mưu sinh, xa nhà.
Thuở nhỏ, mưa là một phần của cuộc sống.
Mưa xuống thì ruộng đồng đầy nước. Mưa xuống thì đường làng biến thành bùn. Trẻ con vẫn lội bì bõm, chăn trâu, cắt cỏ, mò cua bắt ốc, vớt tôm bắt cá. Quần áo lấm lem bùn đất, chân tay nhớp nháp, nhưng lòng thì vô tư.
Ngày ấy, chẳng ai nghĩ mưa là buồn.
Mưa chỉ đơn giản là mưa.
Mưa là những vũng nước để trẻ con nhảy vào.
Mưa là mái nhà có tiếng rơi lộp bộp.
Mưa là hơi đất bốc lên ngai ngái sau những ngày nắng.
Mưa là tiếng mẹ gọi con về.
Mưa là bữa cơm nóng trong căn nhà nhỏ.
Và mưa là lời ru.
Có những đêm nằm bên hơi ấm mẹ hiền, nghe mưa rơi trên mái nhà mà ngủ một giấc thật sâu. Khi ấy, tiếng mưa không có quá khứ, không có tương lai, không có nhớ thương. Nó chỉ là một thứ âm thanh bình yên của tuổi thơ.
Nhưng rồi con người lớn lên.
Mái nhà xưa có thể vẫn còn đó, nhưng người mẹ đã già.
Con đường làng vẫn còn đó, nhưng những người bạn thuở nhỏ đã mỗi người một phương.
Cánh đồng vẫn xanh sau mưa, nhưng người đi qua nó ngày nào đã không còn là mình của ngày xưa nữa.
Và từ đó, mưa bắt đầu có ký ức.
Rồi tôi đến với Pleiku.
Pleiku có hai mùa: mùa nắng và mùa mưa.
Nhưng nói vậy vẫn chưa đủ.
Bởi Pleiku không chỉ có mùa mưa.
Pleiku sống trong mưa.
Có những cơn mưa đến bất chợt như một cuộc ghé thăm không báo trước. Đang nắng đó, trời bỗng tối sầm, mây kéo về, gió nổi lên rồi nước từ trời trút xuống ào ào.
Có những cơn mưa chỉ đi ngang qua phố núi, vội vàng, dữ dội rồi biến mất.
Nhưng cũng có những cơn mưa không vội.
Nó ở lại.
Mưa sáng.
Mưa chiều.
Mưa tối.
Mưa đêm.
Mưa khuya.
Mưa rả rích từ ngày sang đêm, từ đêm sang sáng, như thể đất trời đã quyết định nói với con người một câu chuyện thật dài mà chưa nói hết.
Mưa Pleiku lại có một cái lạ.
Có khi nó tạt từ hướng Tây.
Rồi đổi hướng.
Rồi lại tạt sang một phía khác.
Như thể mùa mưa đi qua phố núi bằng đủ bốn hướng của đất trời.
Và sau mỗi hướng mưa đi qua, cảnh vật lại đổi khác.
Đất đỏ bazan hiện lên.
Cây cối xanh hơn.
Những con đường sạch bụi.
Những mái nhà ướt sẫm.
Những hàng cây rung rinh trong gió.
Những vạt cỏ như vừa được đánh thức sau một giấc ngủ dài.
Mưa đầu mùa Pleiku đôi khi dữ dội đến mức người ta có cảm giác nó đã bị dồn nén suốt cả nửa năm khô hạn.
Rồi một ngày, trời mở cửa.
Nước tuôn xuống.
Sầm sập.
Ào ào.
Rào rào.
Đất đỏ theo dòng nước tràn ra đường.
Mưa moi từ mái nhà, hàng cây, bờ rào, đất bazan và bụi đỏ những dấu vết của mùa khô, rồi rửa sạch tất cả.
Sau mưa, Pleiku như một người vừa tắm gội.
Sáng hơn.
Xanh hơn.
Trẻ hơn.
Và trong cái xanh ấy, người nông dân nhìn những nương cà phê, những rẫy bắp, những luống tiêu mà chờ đợi một mùa sinh sôi.
Mưa lúc ấy không phải nỗi buồn.
Mưa là sự sống.
Nhưng mưa Pleiku không chỉ có những trận mưa ào ạt.
Có những ngày mưa phùn.
Mưa nhỏ đến mức người đi vài cây số vẫn chưa thấy mình ướt hẳn.
Những hạt nước li ti bám vào tóc, vào vai áo, vào những cành cây.
Mưa chẳng ồn ào.
Nó chỉ âm thầm hiện diện.
Và chính cái âm thầm ấy lại làm người ta dễ nghĩ ngợi.
Có lẽ mưa lớn khiến người ta chạy.
Còn mưa nhỏ khiến người ta đứng lại.
Đứng lại để nhìn.
Đứng lại để nhớ.
Đứng lại để nghe chính mình.
Rồi đến những cơn mưa đêm.
Đó mới là lúc mưa Pleiku trở thành một thứ ngôn ngữ riêng.
Ban ngày, người ta còn có công việc.
Có đường phố.
Có người qua lại.
Có tiếng xe.
Có những cuộc trò chuyện.
Có những việc phải làm.
Nhưng ban đêm, tất cả lắng xuống.
Chỉ còn căn phòng.
Một ngọn đèn.
Một người nằm thao thức.
Và tiếng mưa.
Mưa trên mái tôn nghe khác mưa trên mái ngói.
Mưa trên tán lá lại khác mưa trên mái lá.
Có tiếng lộp độp.
Có tiếng rào rào.
Có tiếng tí tách.
Có lúc mưa hòa với gió.
Gió luồn qua cành cây.
Côn trùng nỉ non đâu đó.
Cả khu phố chìm trong một thứ âm thanh nửa thực nửa mơ.
Và kỳ lạ thay, trong sự đơn điệu ấy, ký ức bắt đầu sống dậy.
Một khuôn mặt.
Một ánh mắt.
Một con đường.
Một mái nhà.
Một câu nói tưởng như đã quên.
Một người từng rất gần mà bây giờ rất xa.
Có những điều ban ngày ta tưởng mình đã quên.
Nhưng đêm mưa lại nhớ.
Có những người ta tưởng mình đã không còn thương.
Nhưng chỉ cần nghe tiếng mưa, lòng lại chùng xuống.
Có những kỷ niệm tưởng đã phủ bụi nhiều năm, vậy mà chỉ một trận mưa cũng đủ làm chúng hiện lên rõ ràng như mới hôm qua.
Phải chăng mưa có trí nhớ?
Hay chính con người gửi trí nhớ của mình vào mưa?
Tôi không biết.
Chỉ biết rằng càng về khuya, tiếng mưa càng giống một người bạn cũ.
Không hỏi han.
Không trách móc.
Không đòi ta phải trả lời.
Nó chỉ ngồi đó.
Rơi xuống.
Và khiến ta nhớ.
Có lẽ vì thế mà thi nhân từ ngàn xưa đã yêu mưa.
Đỗ Phủ nhìn mưa xuân và thấy đó là “hảo vũ” — cơn mưa tốt lành, biết đúng mùa, biết khi nào phải đến để đánh thức sự sống.
Mưa của ông có linh hồn.
Mưa biết.
Mưa hiểu.
Mưa đến đúng lúc.
Nhưng cũng chính trong thơ Đường, thiên nhiên không bao giờ hoàn toàn đứng bên ngoài con người.
Hoa có thể làm người rơi lệ.
Chim có thể làm người đau lòng.
Cảnh vật không còn là cảnh vật thuần túy.
Nó trở thành tâm cảnh.
Lý Thương Ẩn chỉ cần đặt một người vào một đêm mưa Ba Sơn, một ao thu đang dâng nước, là cả khoảng cách giữa người hỏi ngày về và người chưa biết ngày về bỗng trở thành một nỗi cô đơn mênh mông.
Một chữ “mưa” mà chứa cả chữ “nhớ”.
Một chữ “đêm” mà chứa cả chữ “xa”.
Một ao nước đầy mà như một lòng người đầy ắp những điều không thể nói.
Có lẽ đó chính là sức mạnh kỳ lạ nhất của mưa trong thi ca.
Thi nhân không cần tả từng hạt mưa.
Họ chỉ cần để mưa rơi.
Còn phần còn lại, trái tim người đọc sẽ tự hoàn thành.
Đến thơ Việt Nam, mưa bước xuống gần hơn với đời sống.
Mưa có mái nhà.
Có ao nước.
Có đồng ruộng.
Có con đường làng.
Có hàng cau.
Có bờ tre.
Có người đi xa.
Có người đứng đợi.
Có những cuộc tình dở dang.
Có quê hương.
Có chiến tranh.
Có người lính.
Có những người mẹ chờ con.
Mưa Việt Nam vì thế mang theo đất.
Mang theo mùi bùn.
Mang theo mùi rơm rạ.
Mang theo phù sa.
Mang theo tiếng ếch nhái sau đồng.
Mang theo tiếng guốc trên đường làng.
Mang theo tiếng gọi nhau trong một buổi chiều giông.
Và mang theo cả những năm tháng mà một đời người không thể quay lại.
Nguyễn Du từng viết:
“Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ.”
Đó không chỉ là một câu thơ.
Đó gần như là quy luật của tâm hồn.
Khi lòng người vui, mưa có thể là mùa xuân.
Khi lòng người buồn, mưa có thể thành một bầu trời xám.
Cùng một cơn mưa.
Người nông dân thấy nước về.
Đứa trẻ thấy một cuộc chơi.
Người lính thấy một thử thách.
Người xa quê thấy quê nhà.
Người đang yêu thấy một người thương.
Người đã mất một người thân có thể nghe trong tiếng mưa một lời gọi từ quá khứ.
Vậy nên, có khi mưa chẳng thay đổi.
Chỉ có lòng người thay đổi.
Và rồi mưa đi vào âm nhạc.
Nếu nắng thường đi cùng những hình ảnh rực rỡ của một thời đại — cờ, hoa, đường hành quân, những đoàn quân, những bước chân ra trận — thì mưa lại đem đến một gam màu khác.
Mưa làm cho chiến tranh hiện ra gần con người hơn.
Đó là con đường trơn.
Là đèo cao.
Là vách núi.
Là quần áo ướt.
Là cái lạnh của đêm.
Là đôi vai mang nặng.
Là những bước chân vẫn phải đi dù trời mưa.
Trong những ca khúc cách mạng, mưa có khi không được hát lên như một nỗi buồn.
Mưa trở thành thử thách.
Nhưng chính trong thử thách ấy lại hiện ra tình người.
Người lính đi dưới mưa không chỉ có khẩu súng trên vai.
Anh còn mang theo quê nhà.
Mang theo người mẹ.
Mang theo người vợ.
Mang theo một người con.
Mang theo một lời hẹn.
Mang theo một ký ức.
Vì thế, mưa trong chiến tranh vừa khắc nghiệt vừa dịu dàng.
Nó làm con đường khó đi hơn, nhưng cũng làm trái tim con người hiện rõ hơn.
Nếu nắng làm nổi bật chất sử thi thì mưa làm nổi bật chất trữ tình.
Nắng cho ta thấy bước chân của đoàn quân.
Mưa cho ta thấy khuôn mặt của người lính.
Nắng làm ta nhớ đến chiến thắng.
Mưa khiến ta nhớ đến cái giá của những năm tháng đi qua.
Và giữa tiếng mưa, người lính từ một hình tượng lịch sử trở lại thành một con người bằng xương bằng thịt — biết lạnh, biết nhớ, biết yêu và biết mong ngày trở về.
Có lẽ đó cũng là lý do tôi không thể nhìn mưa Pleiku như một hiện tượng thời tiết đơn thuần.
Bởi mỗi mùa mưa ở đây đã đi qua đời tôi.
Hơn hai chục mùa mưa.
Hai chục lần đất trời đổi màu.
Hai chục lần nghe tiếng nước rơi trên mái nhà.
Hai chục lần nhìn những con đường đỏ bazan chuyển mình sau cơn mưa.
Hai chục lần chứng kiến những rẫy cà phê, những cánh rừng, những bờ cỏ hồi sinh.
Nhưng điều kỳ lạ là càng nhiều tuổi, mưa càng làm tôi nhớ về những năm tháng xa xưa.
Có lẽ khi còn trẻ, người ta sống trong thời gian.
Còn khi đã đi qua nhiều năm tháng, người ta bắt đầu sống trong ký ức.
Ngày tháng không còn chỉ là những con số.
Một cơn mưa có thể là một năm.
Một mái nhà có thể là cả tuổi thơ.
Một mùi đất ướt có thể đưa ta trở lại quê nhà.
Một tiếng mưa có thể mở ra cả một cuộn phim quay chậm.
Và một đêm mưa có thể khiến một người đã đi rất xa bỗng thấy mình trở lại nơi chưa từng rời khỏi.
Đêm Pleiku tháng tư.
Trời đã khuya.
Ngoài kia mưa vẫn rơi.
Mưa đập vào những tán lá bằng lăng trước nhà.
Có tiếng rào rào.
Có tiếng gió.
Có tiếng côn trùng.
Tất cả hòa vào nhau thành một bản nhạc buồn mà không cần người sáng tác.
Tôi nằm nghe.
Và những kỷ niệm lần lượt trở về.
Có những kỷ niệm khiến ta mỉm cười.
Có những kỷ niệm khiến ta đau.
Có những người ta muốn gặp lại.
Có những người chỉ còn có thể gặp trong mơ.
Nhưng rồi tôi chợt nghĩ:
Thôi.
Đừng bắt mưa phải mang quá nhiều nỗi buồn của con người.
Hãy để mưa làm việc của mưa.
Hãy cứ mưa thật to.
Mưa cho cỏ cây Pleiku xanh lại.
Mưa cho những cánh rừng Tây Nguyên hồi sinh.
Mưa cho những cây cà phê trổ hoa.
Mưa cho những nương bắp lên mầm.
Mưa cho người nông dân nhìn xuống mảnh đất của mình mà thấy một mùa hy vọng.
Mưa cho rừng khộp sau mùa thay lá lại bật lên những chồi non.
Mưa cho những cánh hoa dã quỳ tưởng như đã khô héo lại chờ một mùa sống mới.
Và nếu có thể, xin mưa hãy rửa bớt những bụi bặm trong lòng người.
Những buồn phiền.
Những nuối tiếc.
Những điều đã cũ.
Những câu hỏi không còn câu trả lời.
Những cái tên không còn gọi được nữa.
Rồi tôi hiểu ra rằng:
Con người yêu mưa không phải vì mưa đẹp.
Cũng không hẳn vì mưa buồn.
Mà bởi trong mưa, con người có cơ hội được trở về với chính mình.
Ban ngày, chúng ta là những vai diễn.
Là người chồng.
Người vợ.
Người cha.
Người mẹ.
Người cán bộ.
Người thầy.
Người công nhân.
Người lính.
Người thành đạt.
Người thất bại.
Người đang bận rộn với cuộc đời.
Nhưng trong một đêm mưa, khi tất cả âm thanh ngoài kia chìm xuống, ta chỉ còn là một con người.
Một con người biết nhớ.
Biết thương.
Biết tiếc.
Biết cô đơn.
Biết hy vọng.
Và biết mình đã đi qua một quãng đời rất dài.
Mưa làm thời gian chậm lại.
Mưa khiến những điều tưởng đã mất bỗng có hình hài.
Mưa khiến quá khứ bước sang hiện tại.
Mưa làm người xa quê nghe thấy tiếng quê nhà.
Mưa làm người lính nhớ người ở lại.
Mưa làm người yêu nhớ người thương.
Mưa làm người già nhớ tuổi thơ.
Và đôi khi, mưa chỉ đơn giản là một lời ru rất muộn của đất trời dành cho một con người đã đi qua quá nhiều năm tháng.
Có người nghe mưa và thấy mùa xuân.
Có người nghe mưa và thấy quê hương.
Có người nghe mưa và thấy chiến trường.
Có người nghe mưa và thấy một mái nhà.
Có người nghe mưa và nhớ một người.
Còn tôi, sau những mùa mưa đã đi qua đời mình, tôi thấy trong mưa có tất cả.
Có đất.
Có trời.
Có tuổi thơ.
Có quê nhà.
Có Tây Nguyên.
Có những năm tháng lao động nhọc nhằn.
Có những người đã gặp.
Có những người đã xa.
Có những cuộc đời đã đi qua nhau.
Và có chính mình của ngày hôm qua.
Thì ra mưa chẳng bao giờ chỉ rơi từ trời xuống.
Mưa còn rơi từ ký ức xuống tâm hồn.
Ngoài trời là một cơn mưa.
Trong lòng người cũng có một cơn mưa.
Cơn mưa ngoài trời rồi sẽ tạnh.
Nhưng cơn mưa trong lòng đôi khi kéo dài cả một đời.
Và có lẽ đó là lý do vì sao, sau bao nhiêu năm, chỉ cần nghe một tiếng mưa rơi trên mái nhà trong một đêm Pleiku tháng tư, ta vẫn có thể bất chợt lặng người.
Bởi ta biết:
Có một mùa mưa đã đi qua đất trời.
Nhưng có những mùa mưa sẽ không bao giờ đi qua lòng ngườ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét