Một thay đổi trong văn hóa sinh hoạt cộng đồng
Ngày xưa, hễ một hội nhóm được thành lập, dù là hội đồng hương, hội đồng môn, hội cựu học sinh, hội đồng ngũ, tổ liên gia hay một nhóm bạn bè thân thiết, người ta thường nghĩ ngay đến chuyện lập quỹ. Quỹ không nhất thiết lớn, mỗi người góp một ít, có khi chỉ vài đồng, nhưng gần như đó là một phần tự nhiên của việc sinh hoạt hội nhóm.
Ngày nay, câu chuyện lại có phần khác. Nhiều hội nhóm vẫn gặp nhau, vẫn tổ chức liên hoan, du lịch, họp mặt, vẫn có những hoạt động chung, nhưng không ít nhóm chủ trương không lập quỹ, không thu tiền định kỳ. Khi có việc thì ai dùng gì trả nấy, hoặc người đứng ra tổ chức tạm ứng rồi mọi người chia nhau.
Vì sao lại có sự thay đổi ấy?
1. Ngày xưa, “có quỹ” đồng nghĩa với “có tổ chức”
Trong đời sống cộng đồng ngày trước, tiền bạc và các phương tiện thanh toán không thuận tiện như bây giờ. Một hội nhóm muốn tổ chức một việc chung thường phải có một khoản tiền dự phòng.
Quỹ dùng để mua hoa, mua quà thăm hỏi người ốm, phúng viếng khi có tang, tổ chức gặp mặt, thuê địa điểm, in tài liệu hoặc giúp đỡ một thành viên gặp khó khăn.
Quan trọng hơn, quỹ tạo ra cảm giác mọi người cùng thuộc về một tập thể.
Mỗi người đóng một khoản nhỏ nhưng chính hành động ấy mang ý nghĩa: “Tôi là thành viên của hội này và tôi có trách nhiệm với hội”.
Bởi vậy, quỹ ngày xưa không đơn thuần là tiền. Nó là một dạng cam kết cộng đồng.
2. Quỹ còn là “khoản tiền chung” để duy trì tình cảm
Có một điều rất đáng chú ý: ngày xưa người ta thường sống trong những cộng đồng tương đối ổn định.
Hàng xóm biết nhau, đồng nghiệp gắn bó nhiều năm, bạn học có thể giữ liên lạc hàng chục năm, đồng hương thường xuyên giúp đỡ nhau khi xa quê.
Trong môi trường ấy, một khoản quỹ nhỏ có thể trở thành “của chung”.
Người này hôm nay đau ốm, hội dùng quỹ thăm hỏi.
Người kia có chuyện buồn, hội dùng quỹ chia sẻ.
Có thành viên gặp khó khăn, mọi người có thể lấy quỹ hỗ trợ.
Như vậy, đóng quỹ là một cách biến tình cảm thành hành động cụ thể.
Không ai biết mình sẽ là người cần đến quỹ vào lúc nào. Hôm nay mình góp cho người khác, ngày mai biết đâu chính mình lại nhận được sự quan tâm của tập thể.
3. Nhưng ngày nay, quan niệm về tiền và trách nhiệm cá nhân đã thay đổi
Xã hội hiện đại có một đặc điểm rất khác: con người ngày càng đề cao tính minh bạch, tính tự nguyện và quyền tự quyết cá nhân.
Một người tham gia nhóm bạn không nhất thiết muốn trở thành thành viên của một tổ chức có cơ cấu, có nghĩa vụ và có trách nhiệm tài chính.
Họ chỉ đơn giản muốn:
“Bạn bè gặp nhau thì gặp.”
“Có chuyến đi thì tham gia.”
“Có việc chung thì cùng góp.”
Còn nếu không có hoạt động thì không nhất thiết phải đóng tiền.
Vì vậy, với nhiều người ngày nay, việc đóng quỹ thường xuyên có thể tạo cảm giác rằng mình đang phải duy trì một nghĩa vụ đối với một tổ chức mà mình không có nhu cầu tổ chức hóa.
4. Một nguyên nhân rất quan trọng: tiền bạc ngày nay dễ chuyển hơn
Ngày trước, muốn thu tiền và chi tiền phải có người giữ quỹ.
Người thủ quỹ phải ghi sổ, thu tiền mặt, giữ tiền, chi tiền và báo cáo.
Ngày nay, chỉ cần một chiếc điện thoại, việc chuyển tiền có thể hoàn thành trong vài giây.
Một nhóm có thể thống nhất:
“Có việc thì báo trước, mọi người chuyển khoản theo thực tế.”
Như vậy, nhu cầu tồn tại một khoản tiền chung lớn giảm đi đáng kể.
Thay vì:
đóng trước – giữ quỹ – rồi mới chi, bây giờ ta chuyển sang:
có việc – thống nhất – chi thực tế – chia sẻ chi phí.
Đây là một thay đổi rất lớn trong cách tổ chức đời sống cộng đồng.
5. Nhưng sâu xa hơn là sự thay đổi của niềm tin
Ngày nay, người ta cũng quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi:
“Ai giữ quỹ?”
“Quỹ còn bao nhiêu?”
“Chi vào việc gì?”
“Có công khai không?”
Ngày xưa, một người được tín nhiệm làm thủ quỹ có thể giữ tiền trong nhiều năm mà mọi người ít đặt vấn đề.
Ngày nay, khi số thành viên đông, hoàn cảnh mỗi người khác nhau, việc quản lý một khoản tiền chung dễ phát sinh những câu hỏi về minh bạch.
Không nhất thiết vì người giữ quỹ thiếu trung thực.
Đôi khi chỉ đơn giản là:
Tiền chung càng nhiều, trách nhiệm càng lớn; trách nhiệm càng lớn, khả năng phát sinh hiểu lầm càng cao.
Vì thế, có nhóm lựa chọn cách đơn giản nhất: không giữ tiền chung.
6. Không đóng quỹ chưa chắc có nghĩa là tình cảm cộng đồng giảm
Đây là điều cần phân biệt.
Không nên đồng nhất:
không đóng quỹ = không có tình cảm.
Một nhóm bạn có thể không có một đồng quỹ cố định nhưng khi một thành viên gặp tai nạn, bệnh tật hoặc hoàn cảnh khó khăn, mọi người vẫn tự nguyện đóng góp rất nhanh.
Thậm chí, số tiền quyên góp lúc ấy có thể lớn hơn rất nhiều lần số tiền quỹ trước đây.
Điều đó cho thấy một sự chuyển đổi:
Từ trách nhiệm thường xuyên sang trách nhiệm theo sự kiện.
Ngày trước:
“Đã vào hội thì phải đóng quỹ.”
Ngày nay:
“Có việc chung thì cùng chia sẻ.”
Hai cách đều có ưu điểm và hạn chế.
7. Quỹ có thể tạo sự gắn kết, nhưng cũng có thể tạo áp lực
Quỹ có ưu điểm rất rõ: khi có việc bất ngờ, nhóm đã có sẵn nguồn tiền.
Không phải mỗi lần có việc lại đi vận động.
Nhưng quỹ cũng có mặt trái.
Một người có thể tham gia rất ít hoạt động nhưng vẫn phải đóng đều.
Một người hoàn cảnh khó khăn có thể cảm thấy ngại khi đến kỳ đóng quỹ.
Một thành viên mới có thể băn khoăn vì chưa hiểu quy chế.
Và nếu quỹ được duy trì nhiều năm mà ít sử dụng, câu hỏi “quỹ để làm gì?” sớm muộn cũng xuất hiện.
Vì vậy, quỹ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó phục vụ mục tiêu chung rõ ràng.
8. Điều đáng giữ lại không phải là “tiền quỹ”, mà là “tinh thần quỹ”
Có lẽ đây mới là vấn đề quan trọng nhất.
Ngày xưa, người ta đóng quỹ vì họ hiểu rằng:
Mình là một phần của cộng đồng.
Ngày nay, chúng ta không nhất thiết phải giữ nguyên hình thức ấy.
Nhưng tinh thần ấy vẫn đáng được giữ.
Không có quỹ vẫn có thể thăm hỏi.
Không có quỹ vẫn có thể giúp đỡ.
Không có quỹ vẫn có thể tổ chức những chuyến đi.
Không có quỹ vẫn có thể chung tay khi một người bạn gặp khó khăn.
Điều quan trọng không nằm ở việc mỗi người phải đóng bao nhiêu tiền, mà ở câu hỏi:
Khi tập thể cần, chúng ta có sẵn sàng chia sẻ hay không?
9. Có lẽ mô hình phù hợp nhất hiện nay là “quỹ tự nguyện, minh bạch và có mục đích”
Giữa hai thái cực “bắt buộc đóng quỹ” và “hoàn toàn không có quỹ”, có thể tồn tại một cách làm linh hoạt hơn.
Một nhóm có thể có quỹ tự nguyện, không đặt nặng số tiền.
Ai muốn đóng thì đóng.
Quỹ được công khai thu – chi.
Mục đích sử dụng được thống nhất trước.
Không biến việc đóng quỹ thành tiêu chuẩn đánh giá tình cảm hay mức độ gắn bó của một thành viên.
Khi quỹ hết hoặc thiếu, có thể vận động theo từng trường hợp cụ thể.
Cách này vừa giữ được tinh thần cộng đồng của ngày xưa, vừa phù hợp với tính tự nguyện và minh bạch của xã hội ngày nay.
10. Cuối cùng, điều thay đổi không phải là con người hết tình cảm
Nhìn rộng ra, câu chuyện “đóng quỹ ngày xưa – không đóng quỹ ngày nay” phản ánh một sự thay đổi lớn hơn trong đời sống xã hội.
Ngày xưa, con người gắn kết với nhau bằng những cộng đồng tương đối ổn định.
Ngày nay, con người gắn kết bằng những mối quan hệ linh hoạt hơn.
Ngày xưa:
cùng hội → cùng quỹ → cùng trách nhiệm.
Ngày nay:
cùng sở thích → cùng gặp gỡ → cùng chia sẻ khi cần.
Hình thức thay đổi, nhưng nhu cầu được kết nối với người khác vẫn còn nguyên.
Có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất không phải là:
“Ngày nay tại sao người ta không chịu đóng quỹ?”
mà là:
“Nếu không có quỹ, chúng ta còn giữ được bao nhiêu tinh thần trách nhiệm với nhau?”
Bởi tiền chỉ là phương tiện.
Quỹ có thể giữ tiền, nhưng chính tình nghĩa mới giữ được một hội nhóm.
Một hội nhóm tồn tại lâu dài không phải vì mỗi thành viên đóng đều đặn bao nhiêu đồng, mà vì khi vui người ta nhớ đến nhau, khi buồn người ta tìm đến nhau, khi một người gặp khó khăn những người còn lại không quay lưng.
Nếu ngày xưa đóng quỹ là biểu hiện của tinh thần cộng đồng, thì ngày nay, có lẽ tự nguyện chia sẻ đúng lúc chính là một hình thức mới của tinh thần ấy.
Và đó có thể là sự khác nhau giữa “có một hội nhóm” với “có một tập thể thực sự là của mình”.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét